Mehmet Ali Birand, Türk gazeteci, yazar, televizyon yapımcısı ve haber sunucusudur. 1960'lı yıllarda başladığı gazetecilik kariyerinde özellikle Avrupa Birliği, Kıbrıs, Türk-Yunan ilişkileri, Kürt sorunu ve Türkiye'nin yakın siyasi tarihi üzerine çalıştı. 1985 yılında başlattığı 32. Gün programıyla televizyon haberciliğinin Türkiye'deki önemli isimlerinden biri oldu; dünya liderleriyle yaptığı röportajlar, siyasi belgeselleri ve yetiştirdiği gazetecilerle tanındı.

Mehmet Ali Birand, 9 Aralık 1941 tarihinde İstanbul'da, Alman Hastanesinde Mürvet Birand ile İzzet Birand'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Ailesinin kökeni Elazığ'ın Palu ilçesine dayanıyordu. Ural adında bir ağabeyi vardı. Babası İzzet Birand, Mehmet Ali Birand henüz iki yaşındayken hayatını kaybetti.

Çocukluğu ve Eğitimi

Çocukluğu İstanbul'un Erenköy semtinde geçti. İlkokulu Erenköy Zihnipaşa İlkokulunda tamamladı. 1955 yılında Galatasaray Lisesi'ne girdi ve 1962 yılında mezun oldu. Okul masraflarının karşılanmasında dayısı ailesine destek oldu.

Daha sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Fransızca eğitimi almaya başladı; ancak ekonomik nedenlerle çalışması gerektiği için üniversite eğitimini tamamlayamadı.

Üç yaşındayken sol bacağına kaynar su dökülmesi sonucu ağır şekilde yaralandı ve çocukluk yıllarından itibaren birçok ameliyat geçirdi. 1963 yılında son ameliyatlarından biri için İngiltere'ye gitti.

Gazeteciliğe Başlaması

Mehmet Ali Birand, Galatasaray Lisesi yıllarından tanıdığı Abdi İpekçi'nin desteğiyle 1963 yılında Milliyet Gazetesi'nin Londra muhabirliğini üstlendi. Londra'da kaldığı dönemde İngilizce öğrenirken Milliyet'e haberler gönderdi.

1964 yılında İstanbul'a döndüğünde Abdi İpekçi'nin yönetimindeki Milliyet Gazetesi'nde profesyonel gazeteciliğe başladı.

Brüksel Yılları ve Avrupa Gazeteciliği

Mehmet Ali Birand, 1971 yılında Milliyet Gazetesi'nin kurucusu Ali Naci Karacan'ın oğlu Ercument Karacan'ın üvey kızı Cemre Birand ile evlendi.

1970'lerin başında Milliyet'in Avrupa çalışmalarını yürütmek üzere Brüksel'e yerleşti ve gazetenin Brüksel bürosunu kurdu. Yaklaşık yirmi yıl boyunca Avrupa'dan Türkiye'yi izledi; Avrupa Ekonomik Topluluğu ve daha sonra Avrupa Birliği, NATO, Kıbrıs, Türk-Yunan ilişkileri ve Türkiye'nin Batı dünyasıyla ilişkileri üzerine haber ve analizler hazırladı.

Avrupa kurumlarının içinde uzun yıllar çalışması sayesinde Avrupa siyasetinin birçok önemli ismiyle temas kurdu ve Türkiye-Avrupa ilişkileri konusunda uzmanlaşan gazetecilerden biri oldu.

1986 yılında Milliyet Gazetesi'nin Moskova bürosunun kurulmasını da üstlendi. Mihail Gorbaçov dönemindeki Sovyetler Birliği'ni Brüksel ve Moskova arasında yaptığı seyahatlerle yakından izledi.

32. Gün

Mehmet Ali Birand, 1985 yılında TRT'de aylık uluslararası haber programı 32. Gün'ü hazırlayıp sunmaya başladı.

Program; dış politika, savaşlar, uluslararası krizler, Türkiye'nin yakın siyasi tarihi ve dünya liderleriyle yapılan röportajları televizyon izleyicisine daha hareketli ve anlaşılır bir anlatımla ulaştırdı. 32. Gün uzun yıllar farklı televizyon kanallarında yayımlandı ve Türkiye'de televizyon haberciliğinde önemli bir okul işlevi gördü.

32. Gün kapsamında François Mitterrand, Romano Prodi, Jacques Chirac, Hüseyin bin Talal, II. Abdullah, Beşşar Esad, Saddam Hüseyin, Mihail Gorbaçov, Boris Yeltsin, Yaser Arafat, Helmut Kohl, Gerhard Schröder, Margaret Thatcher, Konstantin Karamanlis, Konstantin Miçotakis, İzak Rabin ve Şimon Peres gibi siyasetçi ve devlet adamlarıyla röportajlar yaptı.

Programın farklı dönemlerinde Can Dündar, Mithat Bereket, Çiğdem Anad, Ali Kırca, Deniz Arman, Cüneyt Özdemir, Rıdvan Akar, Musa Çözen, Talip Korkmaz ve Sacit Baydar başta olmak üzere çok sayıda gazeteci, muhabir, kameraman ve teknik çalışan görev aldı.

Belgeselleri

Mehmet Ali Birand, televizyon haberciliğinin yanı sıra Türkiye'nin yakın siyasi tarihini ele alan belgesel dizileri hazırladı.

1989 yılında Kıbrıs sorununu ele alan belgesel çalışmasının ardından, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesini konu alan Demirkırat: Bir Demokrasinin Doğuşu hazırlandı. Daha sonra 12 Mart, 12 Eylül ve Turgut Özal dönemini anlatan belgesel çalışmaları geldi.

Bu yapımların hazırlanmasında özellikle Can Dündar ve Bülent Çaplı ile birlikte çalıştı.

Abdullah Öcalan Röportajı

Mehmet Ali Birand, 1988 yılında Lübnan'ın Bekaa Vadisi'nde bulunan PKK kampına giderek örgütün lideri Abdullah Öcalan ile röportaj yaptı.

Milliyet'te yayımlanmaya başlayan röportaj büyük yankı uyandırdı. Birand daha sonraki yıllarda bu röportajın gazetecilik kariyerinde ve devlet kurumlarıyla ilişkilerinde önemli sonuçları olduğunu anlattı.

Türkiye'ye Dönüşü

Mehmet Ali Birand, yaklaşık yirmi yıllık Avrupa yaşamının ardından Haziran 1991 tarihinde eşi Cemre Birand ve oğlu Umur Birand ile birlikte İstanbul'a döndü.

Uzun yıllar çalıştığı Milliyet'ten ayrılarak Sabah gazetesine geçti ve 32. Gün programını TRT'den Show TV'ye taşıdı.

1992-1995 yılları arasında Show TV Ana Haber Bültenini sundu. Daha sonraki yıllarda Posta, Hürriyet ve yeniden Milliyet gazetelerinde yazılar kaleme aldı.

TRT Davası

32. Gün programının TRT için hazırlandığı dönemde program giderlerine ilişkin bazı fatura ve belgeler hakkında soruşturma başlatıldı. Mehmet Ali Birand, özel belgede sahtecilik suçlamasıyla yargılandı.

Ankara 17. Asliye Ceza Mahkemesi 1994 yılında Birand'ı 1 yıl 2 ay hapis cezasına mahkûm etti; ceza para cezasına çevrilerek ertelendi. Birand ise yaşamı boyunca suçlamalara karşı çıktı ve dava konusu muhasebe işlemlerinin kendi bilgisi dışında veya programın çalışma koşullarından kaynaklandığını savundu.

28 Şubat ve CNN Türk

Mehmet Ali Birand, 1997 yılında 28 Şubat sürecinde hazırlanan ve daha sonra “andıç” olarak anılan belgelerde adı geçen gazetecilerden biri oldu. Bu süreçte Sabah gazetesindeki görevinden ayrıldı ve Show TV'deki programı sona erdi.

Aynı yıl Aydın Doğan tarafından kurulma aşamasındaki CNN Türk'te görev almaya davet edildi. CNN Türk'ün kuruluş çalışmalarında yer aldı ve kanalda Manşet adlı günlük haber programını hazırlayıp sundu. 32. Gün programını da farklı dönemlerde CNN Türk ve Kanal D ekranlarında sürdürdü.

Kanal D Ana Haber

2005 yılında Kanal D Ana Haber Bülteninin genel yayın yönetmenliğini ve sunuculuğunu üstlendi.

2009 yılında Kanal D ve CNN Türk'ün haber yönetiminde üst düzey sorumluluk aldı. Ölümüne kadar Kanal D Haber Grup Başkanı ve Kanal D Ana Haber sunucusu olarak çalışmayı sürdürdü.

Kendine özgü sunum biçimi, zaman zaman yaptığı dil sürçmeleri ve bunlarla ilgili kendisiyle de mizah yapabilmesi ekran kimliğinin tanınan özelliklerinden biri oldu.

Gazetecilik Alanları ve Kitapları

Mehmet Ali Birand, özellikle Türkiye-Avrupa ilişkileri, Kıbrıs sorunu, Türk-Yunan ilişkileri, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yapısı, askerî müdahaleler ve Kürt sorunu üzerine haberler, kitaplar ve belgeseller hazırladı.

Türk ordusu, 12 Eylül askerî darbesi, 1974 Kıbrıs Harekâtı ve Türk-Yunan ilişkilerini ele alan bazı kitapları İngilizce, Almanca ve Yunancaya çevrildi.

Ödülleri

1987 - Avrupa Konseyi - Yılın Gazetecisi
Fransa - Chevalier de l'Ordre National du Mérite
Melvin Jones Fellow Ödülü

Ailesi ve Özel Hayatı

Mehmet Ali Birand, 1971 yılında Cemre Birand ile evlendi. Çiftin 1977 yılında Umur Birand adlı oğulları dünyaya geldi.

İngilizce ve Fransızca bilen Mehmet Ali Birand, Türkiye vatandaşlığının yanı sıra Belçika vatandaşlığına da sahipti.

Galatasaray Lisesi mezunu olan Birand, Galatasaray Spor Kulübü üyesiydi. Yaşamının son döneminde Galatasaray Sportif A.Ş.'de bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak da görev yaptı.

Hastalığı ve Ölümü

Mehmet Ali Birand, yaşamının son döneminde kanser tedavisi gördü. 16 Ocak 2013 tarihinde safra yollarındaki darlığa bağlı olarak daha önce takılan stentin değiştirilmesi amacıyla İstanbul'daki Amerikan Hastanesinde operasyona alındı.

Operasyon sırasında kardiyak sorun gelişti ve yoğun bakıma alındı. Mehmet Ali Birand, 17 Ocak 2013 tarihinde 71 yaşında hayatını kaybetti.

19 Ocak 2013 tarihinde Doğan TV Center'da düzenlenen törenin ardından cenazesi Teşvikiye Camisine götürüldü. Burada kılınan cenaze namazının ardından Anadolu Hisarı Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.

Yazdığı Kitaplardan Bazıları

2012 - Son Darbe: 28 Şubat
2000 - 12 Mart: İhtilalin Pençesinde Demokrasi
1999 - 12 Eylül: Türkiye'nin Miladı
1997 - Panorama '97 - 32. Gün Dünya'da ve Türkiye'de Yılın Olayları
1996 - Türkiye'nin Gümrük Birliği Macerası 1959-1995
1995 - 10 Yılın Perde Arkası: 32. Gün
1993 - Demirkırat: Bir Demokrasinin Doğuşu
1988 - Apo ve PKK
1986 - Emret Komutanım
1983 - 12 Eylül 04.00
1979 - Diyet: Türkiye ve Kıbrıs Üzerine Uluslararası Pazarlıklar 1974-1980
1978 - Bir Pazar Hikâyesi
1976 - 30 Sıcak Gün

Film, Dizi ve Belgesel Çalışmaları

2012 - Annem Uyurken (konuk oyuncu; televizyon dizisi)
2012 - Kurtuluş Son Durak (konuk oyuncu; sinema filmi)
2009 - Küçük Kadınlar (konuk oyuncu; televizyon dizisi)
2008 - Çok Güzel Hareketler Bunlar (konuk)
2006 - Latife (belgesel)
2006 - 17 Mayıs (belgesel)
2006 - 100 Yıllık Sevda (belgesel)
2005 - Unutulmaz Maçlar (belgesel)