Agamemnon, Yunan mitolojisi'nin en önemli kahramanlarından biri, Miken kralı ve Truva Savaşı sırasında Akha ordularının başkomutanıdır. Atreus Hanedanı'nın üyesi olan Agamemnon, Homeros'un İlyada'sında “insanların kralı” olarak anılır ve savaş boyunca Akha hükümdarları arasında en yüksek otoriteye sahip kişilerden biri olarak gösterilir.

Agamemnon, Miken Kralı Atreus ile Aerope'nin oğludur. Kardeşi Menelaos, Sparta kralı ve Helen'in kocasıdır. Agamemnon ise Klytaimnestra ile evlidir. Mitolojik geleneğin en yaygın biçiminde bu evlilikten Orestes, Elektra, İphigeneia ve Khrysothemis dünyaya gelir.

Atreus Hanedanı

Agamemnon'un hikâyesi, Yunan mitolojisinin en kanlı ailelerinden biri olan Atreus Hanedanı'nın öyküsünün parçasıdır. Hanedanın geçmişi ihanet, cinayet ve intikamlarla şekillenir. Babası Atreus ile amcası Thyestes arasındaki iktidar mücadelesi sonraki kuşakları da etkileyen bir aile lanetine dönüşür.

Atreus'un ölümünden sonra Agamemnon'un Miken'de, kardeşi Menelaos'un ise Sparta'da iktidara geldiği anlatılır. İki kardeş, Sparta Kralı Tyndareos'un kızlarıyla evlendi: Agamemnon Klytaimnestra ile, Menelaos ise Helen ile evlendi.

Helen'in Kaçırılması ve Truva Seferi

Truva Savaşı'na yol açan mitolojik olayların merkezinde Helen ile Troya prensi Paris (mitoloji) bulunur. Paris, Sparta'ya geldikten sonra Helen ile birlikte Truva'ya gider. Antik kaynaklarda olayın ayrıntıları değişir; bazı anlatılarda Helen'in kaçırıldığı, bazılarında ise Paris ile isteyerek gittiği aktarılır.

Helen'in evliliğinden önce birçok Yunan hükümdarı ve kahramanı onunla evlenmek istemişti. Daha sonraki mitolojik geleneğe göre babası Tyndareos, talipler arasında çıkabilecek çatışmayı önlemek için hepsinden Helen'in seçilecek kocasını gerektiğinde savunacaklarına ilişkin yemin aldı. Bu anlatı “Tyndareos Yemini” olarak bilinir.

Helen'in Paris ile Troya'ya gitmesinin ardından Menelaos, karısını geri almak için harekete geçti. Kardeşi Agamemnon da Yunan hükümdarlarının ve savaşçılarının katıldığı büyük seferin başkomutanı oldu. Odysseus, Akhilleus, Diomedes, Aias ve Nestor gibi Yunan mitolojisinin önemli kahramanları da Troya'ya giden Akha kuvvetleri arasında yer aldı.

İphigeneia'nın Kurban Edilmesi

Yunan donanması Truva'ya hareket etmek üzere Aulis'te toplandığında seferin başlamasını engelleyen bir sorun ortaya çıkar. Daha sonraki tragedya geleneğinde tanrıça Artemis, Agamemnon'a öfkelenmiştir ve donanmanın yola çıkmasına engel olur.

Kâhin Kalkhas, tanrıçanın öfkesinin sona ermesi için Agamemnon'un kızı İphigeneia'nın kurban edilmesi gerektiğini bildirir. Agamemnon sonunda kızını Aulis'e getirterek kurban etmeye razı olur.

Ancak öykünün sonu antik kaynaklara göre değişir. Aiskhylos'un Agamemnon adlı tragedyasında İphigeneia'nın kurban edildiği anlatılır. Euripides'in İphigeneia Aulis'te ve özellikle İphigeneia Tauris'te oyunlarıyla ilişkilendirilen başka bir gelenekte ise Artemis son anda İphigeneia'yı kurtarır, yerine bir geyik bırakır ve genç kızı kendi rahibesi yapar.

İphigeneia'nın kurban edilmesi, Agamemnon'un sonraki ölümünün de temel nedenlerinden biri haline gelir. Karısı Klytaimnestra, kızının ölümünden Agamemnon'u sorumlu tutar ve ona karşı derin bir öfke besler.

Truva Savaşı

Homeros'un İlyada'sında Agamemnon, Truva Savaşı sırasında Akha kuvvetlerinin başındaki en güçlü hükümdar olarak tasvir edilir. Bununla birlikte Akha ordusu tek bir devletin ordusu değildir; farklı kralların ve kahramanların yönettiği birliklerden oluşur. Agamemnon bunların başkomutanı konumundadır ancak diğer hükümdarlar kendi birliklerini yönetir ve savaş konseylerinde görüşlerini açıkça dile getirirler.

İlyada'nın temel çatışması da Agamemnon ile Akhilleus arasında yaşanır. Agamemnon, Apollon rahibi Khryses'in kızı Khryseis'i savaş ganimeti olarak alır. Khryses kızının serbest bırakılmasını istediğinde Agamemnon bunu reddeder. Bunun üzerine Apollon Akha ordusuna salgın gönderir.

Agamemnon sonunda Khryseis'i babasına vermek zorunda kalır; ancak karşılığında Akhilleus'un savaş ganimeti Briseis'i alır. Onurunun çiğnendiğini düşünen Akhilleus savaştan çekilir. İlyada'nın başlangıcında anlatılan Akhilleus'un öfkesi ve bunun Akha ordusu üzerindeki sonuçları destanın ana temasını oluşturur.

Bu çatışma aynı zamanda Agamemnon'un gücünün sınırsız olmadığını gösterir. Nestor gibi yaşlı ve saygın savaşçılar ona öğüt verebilir; Akhilleus ise açıkça karşı çıkabilir. Buna rağmen Agamemnon, sahip olduğu krallık, askerî güç ve itibarı nedeniyle Akha hükümdarları arasında ayrıcalıklı bir konumdadır.

Truva'nın Düşüşü ve Kassandra

On yıl süren savaşın sonunda Truva düşer. Agamemnon, savaş ganimetleriyle birlikte ülkesine dönerken Troya Kralı Priamos ile Kraliçe Hekabe'nin kızı Kassandra'yı da beraberinde götürür.

Kassandra, Apollon tarafından geleceği görme yeteneği verilmiş, ancak kehanetlerine kimsenin inanmamasıyla cezalandırılmış bir figürdür. Agamemnon'un sarayına girdiğinde kendisinin ve Agamemnon'un öldürüleceğini önceden görür; ancak bu kehaneti de felaketi engelleyemez.

Agamemnon'un Ölümü

Agamemnon'un ölümü konusunda antik kaynaklarda farklı anlatımlar vardır. Homeros'un Odysseia'sında cinayetin başlıca sorumlusu Aigisthos olarak gösterilir. Daha sonraki tragedya geleneğinde ise Klytaimnestra cinayetin merkezindeki kişi haline gelir.

Aiskhylos'un MÖ 458'de sahnelenen Agamemnon adlı tragedyasında kral, Truva Savaşı'ndan zaferle döner. Klytaimnestra onu görkemli biçimde karşılar ancak gerçekte Agamemnon'u öldürmek için plan yapmıştır. Klytaimnestra'nın öfkesinin en önemli nedenlerinden biri, kızları İphigeneia'nın Agamemnon tarafından kurban edilmiş olmasıdır. Agamemnon'un Kassandra'yı yanında getirmesi de çatışmanın bir başka unsurudur.

Aiskhylos'un anlatısında Klytaimnestra, Agamemnon'u sarayın içinde bir kumaş veya ağ benzeri giysi içinde hareket edemez hale getirerek öldürür; ardından Kassandra'yı da öldürür. Klytaimnestra'nın sevgilisi Aigisthos ise Agamemnon'un ailesine karşı daha eski bir intikamın temsilcisidir.

Böylece Atreus Hanedanı'ndaki intikam zinciri devam eder. Yıllar sonra Agamemnon'un oğlu Orestes, kız kardeşi Elektra'nın da desteğiyle babasının intikamını almak için annesi Klytaimnestra ile Aigisthos'u öldürür.

Oresteia'da Agamemnon

Agamemnon'un ölümünden sonraki olaylar Aiskhylos'un Oresteia üçlemesinin temelini oluşturur. MÖ 458'de sahnelenen ve günümüze eksiksiz ulaşan üçleme Agamemnon, Khoephoroi ve Eumenidler oyunlarından oluşur.

İlk oyun Agamemnon'da kralın savaştan dönüşü ve öldürülmesi, Khoephoroi'da Orestes'in babasının intikamını alarak annesi Klytaimnestra ile Aigisthos'u öldürmesi, Eumenidler'de ise Orestes'in annesini öldürmesinin ardından Erinysler tarafından takip edilmesi ve Atina'da yargılanması anlatılır.

Agamemnon böylece yalnızca Truva Savaşı'nın başkomutanı olarak değil, kuşaklar boyunca devam eden suç, intikam ve adalet döngüsünü anlatan Atreus Hanedanı mitlerinin merkezindeki karakterlerden biri olarak Yunan mitolojisi'nde yerini almıştır.