Mustafa Bülent Ecevit, Türk siyasetçi, gazeteci, şair ve yazardır. 1974-2002 yılları arasında beş hükümette Türkiye Cumhuriyeti başbakanı olarak görev yaptı. Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokratik Sol Parti genel başkanlıklarında bulundu. Türk siyasetinde “Karaoğlan” lakabıyla tanındı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Bülent Ecevit, 28 Mayıs 1925 tarihinde İstanbul'da doğdu. Annesi ressam Fatma Nazlı Ecevit, babası Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde adli tıp profesörü olan Ahmet Fahri Ecevit'ti. Babası, 1943-1950 yılları arasında CHP Kastamonu milletvekili olarak görev yaptı.

Ortaöğrenimini Robert Kolej'de tamamlayarak 1944 yılında mezun oldu. Bir süre Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine, ardından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinin İngiliz filolojisi bölümüne devam etti; yükseköğrenimini tamamlamadı. Gençlik yıllarında İngiliz edebiyatına, Hint felsefesine ve Doğu düşüncesine ilgi duydu.

Londra'da görev yaptığı yıllarda Londra Üniversitesi bünyesinde Sanskritçe, Bengalce ve sanat tarihi derslerine devam etti. Özellikle Rabindranath Tagore'un şiirleri ve düşünceleriyle ilgilendi. 1957 yılında Rockefeller bursuyla ABD'ye giderek Harvard Üniversitesi'nde sekiz ay boyunca sosyal psikoloji ve Orta Doğu tarihi üzerine incelemelerde bulundu.

Gazeteciliği ve Yayıncılığı

Bülent Ecevit, çalışma hayatına 1944 yılında Basın Yayın Genel Müdürlüğü'nde İngilizce çevirmeni olarak başladı. 1946-1950 yılları arasında Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği Basın Ataşeliğinde kâtiplik yaptı. Türkiye'ye dönüşünün ardından Ulus Gazetesi'nde çalışmaya başladı; sanat eleştirileri, köşe yazıları ve çeviriler yayımladı.

Ulus'un yayınını sürdüremediği dönemde Yeni Ulus ve Halkçı gazetelerinde yazarlık ve yazı işleri müdürlüğü yaptı. Forum Dergisi'nin yazı işleri kadrosunda yer aldı. 1954 sonu ile 1955 başlarında ABD'nin Kuzey Carolina eyaletindeki Winston-Salem kentinde yayımlanan The Journal and Sentinel gazetesinde konuk gazeteci olarak çalıştı. 1965 yılında Milliyet Gazetesi'nde günlük yazılar yazdı.

Siyasi yaşamı boyunca yayıncılıkla bağını sürdürdü. 1972 yılında aylık Özgür İnsan, 1981 yılında haftalık Arayış ve 1988 yılında aylık Güvercin dergilerini çıkardı. Arayış, siyasi faaliyetlerin sınırlandığı 12 Eylül döneminde yayımlandı; derginin yayını askerî yönetim tarafından durduruldu.

Siyasete Girişi ve Çalışma Bakanlığı

Bülent Ecevit, 1954 yılında CHP Çankaya Gençlik Ocağına üye oldu. 27 Ekim 1957 genel seçimlerinde CHP Ankara milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. 1959 yılında CHP Parti Meclisine seçildi. 1961 yılında Kurucu Meclisin Temsilciler Meclisinde görev aldı.

1961-1965 yılları arasında İsmet İnönü başkanlığında kurulan hükümetlerde Çalışma Bakanı olarak görev yaptı. Bakanlığı sırasında, 1961 Anayasası'nın tanıdığı sendikal hakların uygulanmasını düzenleyen yasalar hazırlandı. 1963 yılında Sendikalar Kanunu ile Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu kabul edildi.

1965 genel seçimlerinde Zonguldak milletvekili seçildi. Seçimleri Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi kazandı; CHP muhalefete geçti. Ankara ve Zonguldak milletvekillikleriyle sürdürdüğü CHP dönemindeki parlamenter yaşamı, 12 Eylül 1980 askerî darbesine kadar devam etti.

Ortanın Solu ve CHP Genel Başkanlığı

Bülent Ecevit, 1960'lı yıllarda CHP'nin “ortanın solu” politikasını savundu. Bu yaklaşımı, sosyal adalet, çalışanların hakları ve ekonomik eşitsizliklerle mücadele konuları üzerinden açıkladı. 1966 yılında yayımlanan Ortanın Solu adlı kitabında görüşlerini bir araya getirdi. Aynı yıl CHP genel sekreterliğine seçildi.

12 Mart Muhtırası'nın ardından 1971 yılında Nihat Erim başkanlığında oluşturulan hükümete CHP'nin destek vermesine karşı çıktı. Bu konuda İsmet İnönü ile anlaşmazlığa düşerek 21 Mart 1971'de genel sekreterlik görevinden istifa etti. CHP üyeliğini sürdürdü ve parti içindeki çalışmalarına devam etti.

Mayıs 1972'de yapılan CHP 5. Olağanüstü Kurultayı'nda, Ecevit'i destekleyen Parti Meclisi güvenoyu aldı. İsmet İnönü, 8 Mayıs'ta genel başkanlıktan ayrıldı. Bunun ardından 14 Mayıs 1972'de toplanan özel kurultayda Bülent Ecevit, CHP genel başkanı seçildi.

1973 seçim kampanyası sırasında “Karaoğlan” lakabı yaygınlaştı. “Umudumuz Karaoğlan” sözü, CHP'nin seçim çalışmalarında kullanılan sloganlardan biri oldu.

İlk Başbakanlığı ve Kıbrıs Barış Harekâtı

14 Ekim 1973 genel seçimlerinde CHP birinci parti oldu ancak tek başına hükümet kuracak milletvekili çoğunluğuna ulaşamadı. Görüşmelerin ardından Necmettin Erbakan liderliğindeki Millî Selamet Partisi ile koalisyon kuruldu. Bülent Ecevit, 26 Ocak 1974 tarihinde kurulan 37. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nde ilk kez başbakanlık görevini üstlendi. Necmettin Erbakan başbakan yardımcısı oldu.

Ecevit'in başbakanlığı döneminde, 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekatı başladı. CHP-MSP hükümeti aynı yıl, daha önce yasaklanmış olan haşhaş ekimine denetimli biçimde yeniden izin verdi.

Koalisyon ortakları arasındaki anlaşmazlıkların ardından Ecevit, Eylül 1974'te istifa etti. Yeni hükümetin kurulmasına kadar görevini sürdürdü; ilk başbakanlık dönemi 17 Kasım 1974'te sona erdi.

1977 Seçimleri ve 1978-1979 Başbakanlığı

5 Haziran 1977 genel seçimlerinde CHP, yaklaşık yüzde 41,4 oy alarak 213 milletvekili çıkardı. Bu sonuç tek başına hükümet kurmaya yetmedi. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün hükümeti kurmakla görevlendirdiği Bülent Ecevit, 21 Haziran 1977'de bir azınlık hükümeti oluşturdu. Ancak hükümet, 3 Temmuz'da TBMM'den güvenoyu alamadı.

Ardından Süleyman Demirel başkanlığında Adalet Partisi, Millî Selamet Partisi ve Milliyetçi Hareket Partisi'nin katıldığı İkinci Milliyetçi Cephe Hükümeti kuruldu. Ecevit'in Adalet Partisinden ayrılan milletvekilleriyle İstanbul'daki Güneş Motel'de yaptığı görüşmeler, “Güneş Motel Olayı” adıyla anıldı.

Adalet Partisinden ayrılan 11 milletvekili ile küçük partilerin desteğini alan Bülent Ecevit, 5 Ocak 1978 tarihinde üçüncü hükümetini kurdu. Bu hükümet döneminde ekonomik sorunlar, döviz ve temel tüketim maddelerindeki sıkıntılar ile siyasi şiddet olayları ülke gündeminde yer aldı.

14 Ekim 1979 ara seçimlerinde CHP'nin oy kaybetmesinin ardından Ecevit istifa etti. Başbakanlık görevi 12 Kasım 1979'da sona erdi. Yerine, Süleyman Demirel başkanlığında, MSP ve MHP'nin dışarıdan desteklediği Adalet Partisi azınlık hükümeti kuruldu.

12 Eylül Dönemi ve Siyasi Yasaklar

12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından Bülent Ecevit, eşi Rahşan Ecevit ile birlikte Gelibolu'daki Hamzakoy'da gözetim altında tutuldu. Serbest bırakılmasından sonra, 30 Ekim 1980'de CHP genel başkanlığından istifa etti.

Askerî yönetim döneminde yazıları ve açıklamaları nedeniyle yargılandı ve cezaevinde kaldı. 1982 Anayasası'nın geçici hükümleri kapsamında on yıl süreyle siyasi faaliyette bulunması yasaklandı. Bu dönemde Arayış dergisindeki yazılarıyla görüşlerini kamuoyuna aktardı.

Demokratik Sol Parti ve Siyasete Dönüşü

Bülent Ecevit'in siyasi yasağı sürerken, 14 Kasım 1985 tarihinde eşi Rahşan Ecevit'in genel başkanlığında Demokratik Sol Parti kuruldu. 6 Eylül 1987 referandumuyla siyasi yasakların kaldırılmasının ardından, 13 Eylül'de DSP genel başkanlığını devraldı.

DSP'nin 1987 genel seçimlerinde yüzde 10'luk ülke barajını aşamaması üzerine genel başkanlıktan ayrıldı. 1989 yılında yapılan olağanüstü kurultayda yeniden genel başkan seçildi. 20 Ekim 1991 genel seçimlerinde Zonguldak milletvekili olarak TBMM'ye döndü.

CHP'nin 1992 yılında yeniden açılmasından sonra, Deniz Baykal yönetimindeki CHP ile DSP ayrı partiler olarak faaliyet gösterdi. İki partinin birleşmesi yönündeki girişimler sonuçlanmadı. 24 Aralık 1995 genel seçimlerinde DSP yüzde 14,64 oy alarak 76 milletvekili çıkardı ve CHP'nin önüne geçti.

30 Haziran 1997 tarihinde Mesut Yılmaz başkanlığında kurulan ANAP-DSP-DTP koalisyon hükümetinde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. Bu hükümetin gensoruyla düşürülmesinin ardından yeni hükümeti kurma görevini üstlendi.

1999-2002 Başbakanlığı

Bülent Ecevit, 11 Ocak 1999 tarihinde Anavatan Partisi ve Doğru Yol Partisi'nin dışarıdan desteklediği DSP azınlık hükümetini kurarak dördüncü kez başbakan oldu. Bu hükümet döneminde PKK lideri Abdullah Öcalan, Kenya'da yakalanarak Türkiye'ye getirildi.

18 Nisan 1999 genel seçimlerinde DSP birinci parti oldu. Seçimlerin ardından Devlet Bahçeli liderliğindeki MHP ve Mesut Yılmaz liderliğindeki ANAP ile koalisyon kuruldu. 28 Mayıs 1999'da göreve başlayan 57. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nde Ecevit beşinci kez başbakanlık görevini üstlendi.

Bu dönemde, Fazilet Partisinden İstanbul milletvekili seçilen Merve Kavakçı'nın başörtüsüyle TBMM Genel Kuruluna gelmesine karşı yaptığı konuşma siyasi tartışmalara yol açtı. Kavakçı, protestoların yaşandığı oturumda yemin edemedi.

19 Şubat 2001 tarihli Millî Güvenlik Kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile arasında tartışma yaşandı. Toplantıdan ayrılan Ecevit, Sezer'in kendisine Anayasa kitapçığı fırlattığını kamuoyuna açıkladı. Siyasi gerilimin ardından mali piyasalarda ağır bir kriz yaşandı. Mart 2001'de Kemal Derviş, ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak hükümete katıldı.

2002 yılında sağlık sorunları nedeniyle hastanede tedavi gördü. Aynı dönemde DSP içinde ayrılıklar yaşandı; Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan'ın istifasını başka bakan ve milletvekillerinin ayrılması izledi. 3 Kasım 2002'de yapılan erken genel seçimlerde DSP yaklaşık yüzde 1,22 oy alarak seçim barajının altında kaldı. Ecevit'in başbakanlığı 18 Kasım 2002'de sona erdi.

25 Temmuz 2004 tarihinde yapılan DSP 6. Olağan Büyük Kurultayı'nda genel başkanlıktan ayrıldı. Yerine Zeki Sezer seçildi. Böylece aktif siyasi yaşamını tamamladı.

Şairliği, Yazarlığı ve Çevirileri

Bülent Ecevit, gazetecilik ve siyaset çalışmalarının yanında şiir yazdı, edebî çeviriler yaptı. Rabindranath Tagore, Ezra Pound ve T. S. Eliot gibi şairlerin eserlerini Türkçeye çevirdi. Bernard Lewis'in çalışmalarından da çeviriler yaptı. Sanskritçe ve Bengalceyle ilgisi, özellikle Hint edebiyatı üzerine okumalarıyla bağlantılıydı.

Şiirlerini kitaplaştırdı; siyasi görüşlerini ise ortanın solu, demokratik sol, dış politika, toplumsal yapı ve yönetim konularındaki eserlerinde anlattı. 2005 yılında yayımlanan Bir Şeyler Olacak Yarın, şiirlerini bir araya getirdi.

Yazılarını uzun yıllar daktiloyla hazırladı. Kullandığı daktiloyu, eşi Rahşan Ecevit ile birlikte ziyaret ettiği ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi'ne bağışladı.

Kitapları

Şiir Kitapları

2005 - Bir Şeyler Olacak Yarın: Tüm Şiirler
1997 - El Ele Büyüttük Sevgiyi
1978 - Işığı Taştan Oydum
1976 - Şiirler

Siyaset ve İnceleme Kitapları

2009 - Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel Süreci (ölümünden sonra yayımlandı)
2003 - Kıbrıs Gerçeği ve Irak Sorunu
1977 - Umut Yılı: 1977
1976 - İşçi-Köylü Elele
1976 - Türkiye 1965-1975
1975 - Toplum-Siyaset-Yönetim
1975 - Dünya-Türkiye-Milliyetçilik
1975 - Dış Politika
1975 - Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar
1974 - Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı
1972 - Kurultaylar ve Sonrası
1970 - Atatürk ve Devrimcilik
1968 - Bu Düzen Değişmelidir
1966 - Ortanın Solu

Evliliği ve Özel Hayatı

Bülent Ecevit, kolej yıllarında tanıştığı Rahşan Ecevit|Rahşan Aral ile 1946 yılında evlendi. Evlilikleri, Ecevit'in 2006 yılındaki ölümüne kadar 60 yıl sürdü. Rahşan Ecevit, DSP'nin kuruluşu ve örgütlenmesi başta olmak üzere eşinin siyasi çalışmalarında da görev aldı.

Eşine yazdığı şiirlerin de bulunduğu El Ele Büyüttük Sevgiyi adlı kitabı 1997 yılında yayımlandı. Can Dündar ile yaptığı bir görüşmede siyasetle ilişkisini şu sözlerle anlattı:

“Biliyor musunuz, Rahşan da ben de siyaset sevemedik.”
— Bülent Ecevit

Hastalığı ve Ölümü

Bülent Ecevit, 18 Mayıs 2006 tarihinde geçirdiği beyin kanamasının ardından Ankara'daki Gülhane Askeri Tıp Akademisi'nde tedavi altına alındı. Yaklaşık altı ay süren tedavisinin ardından, 5 Kasım 2006'da solunum yetmezliği nedeniyle 81 yaşında hayatını kaybetti.

TBMM'nin 8 Kasım 2006'da kabul ettiği kanun değişikliğiyle başbakanların ve TBMM başkanlarının da Devlet Mezarlığı'na defnedilebilmesine imkân tanındı. Ecevit'in cenazesi, 11 Kasım 2006'da düzenlenen törenin ardından Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na defnedildi.