Muhammed Ali Cinnah, hukukçu ve siyasetçidir. Pakistan'ın kurucusu, Tüm Hindistan Müslüman Birliği'nin uzun yıllar lideri ve Pakistan'ın ilk genel valisidir. “Kaid-i Âzam” (Büyük Önder) unvanıyla anılan Cinnah, önce Hindu-Müslüman siyasi iş birliğini savundu; daha sonra Müslümanlar için ayrı bir devlet kurulması talebinin başlıca siyasi temsilcisi oldu.

Çocukluğu ve Eğitimi

Muhammed Ali Cinnah, 25 Aralık 1876 tarihinde Karaçi'de tüccar bir ailenin çocuğu olarak doğdu. İlk öğrenimini Karaçi'de gördü; Sindh Madrasatul Islam ve Christian Mission School'da eğitim aldı. 1892 yılında İngiltere'ye gitti. Londra'da hukuk öğrenimine yöneldi ve Lincoln's Inn'e kabul edildi. 1895 yılında baroya çağrıldı.

Londra yıllarında İngiliz siyasetini yakından takip etti ve Avam Kamarası toplantılarına katıldı. Hint milliyetçisi ve siyasetçi Dadabhai Naoroji ile tanıştı; Naoroji'nin İngiliz Parlamentosuna seçilmesi için yürüttüğü seçim çalışmalarında görev aldı.

Hukuk ve Siyaset Kariyerinin Başlangıcı

1896 yılında Hindistan'a dönen Cinnah, Bombay'da avukatlığa başladı. Bir süre sulh hâkimliği yaptı. 1900'lü yılların başından itibaren siyasetle daha yakından ilgilendi. 1906'da Kalküta'da düzenlenen Hindistan Ulusal Kongresi toplantısına Dadabhai Naoroji'nin özel sekreteri olarak katıldı.

1910 yılında Imperial Legislative Council'e Bombay'dan üye seçildi. Bu dönemde Hindistan'ın kendi kendini yönetmesini ve Hindular ile Müslümanların birlikte hareket etmesini savundu. Gopal Krishna Gokhale başta olmak üzere dönemin siyasi isimleriyle çalıştı.

Başlangıçta 1906 yılında kurulan All-India Muslim League'e mesafeli duran Cinnah, 1913 yılında örgüte katıldı. Kongre ile Müslüman Birliği arasında iş birliği kurulması için çalıştı. 1916 tarihli Leknev Paktı'nın hazırlanmasında rol aldı. Pakt, Kongre ile Müslüman Birliği arasında anayasal reformlar ve Müslümanların siyasi temsili konusunda uzlaşma sağladı.

Bu dönemde Hindu-Müslüman iş birliğini savunması nedeniyle “Hindu-Müslüman birliğinin elçisi” olarak anıldı. Home Rule League'in çalışmalarına katıldı ve örgütün Bombay şubesinin başkanlığını yaptı.

Gandhi ile Görüş Ayrılıkları

I. Dünya Savaşı sonrasında İngiliz yönetiminin çıkardığı Rowlatt Yasası'na karşı çıktı. 28 Mart 1919 tarihinde Genel Vali Lord Chelmsford'a gönderdiği mektupla Imperial Legislative Council üyeliğinden istifa etti.

Bu dönemde Mahatma Gandhi, İngiliz yönetimine karşı kitlesel pasif direniş ve iş birliği yapmama kampanyasını başlattı. Cinnah ise anayasal ve parlamenter yöntemlerin dışına çıkılmasına karşıydı. Gandhi'nin siyaset yöntemleriyle arasındaki görüş ayrılıkları giderek arttı. 1920 yılında Kongre'den ayrıldı. Hilafet Hareketi'ne de katılmadı.

Bir süre aktif siyasetten uzak kaldıktan sonra 1923 yılında yeniden Imperial Legislative Council'e seçildi. 1920'lerin ortalarında Hindular ile Müslümanlar arasındaki siyasi anlaşmazlıkların ve toplumsal çatışmaların artması, Cinnah'ın iki toplum arasında anayasal bir uzlaşma kurulabileceğine ilişkin düşüncelerini etkiledi.

Londra Yılları ve Hindistan'a Dönüşü

Cinnah, 1930 ve 1931 yıllarında Londra'da düzenlenen Yuvarlak Masa Konferanslarına katıldı. Bu dönemde şair ve düşünür Muhammed İkbal ile de görüştü. Hindistan siyasetindeki gelişmelerden uzaklaşarak bir süre İngiltere'de kaldı ve hukuk çalışmalarını sürdürdü.

All-India Muslim League yöneticilerinin çağrıları üzerine 1934 yılında Hindistan'a döndü ve yeniden Müslüman Birliği'nin liderliğini üstlendi. Aynı yıl Merkezî Yasama Meclisine Bombay'dan seçildi. Partideki farklı grupları bir araya getirmeye ve Müslüman seçmenler arasında örgütlenmeyi genişletmeye çalıştı.

Pakistan Talebinin Ortaya Çıkışı

1935 tarihli Government of India Act uyarınca yapılan 1937 eyalet seçimlerinde Hindistan Ulusal Kongresi birçok eyalette hükümet kurarken Müslüman Birliği beklediği sonucu alamadı. Kongre yönetimleri ile Müslüman Birliği arasındaki ilişkiler giderek bozuldu. Cinnah bu dönemde Müslümanların Hindistan'ın anayasal düzeni içinde ayrı bir siyasi topluluk olarak temsil edilmesi gerektiğini daha güçlü biçimde savunmaya başladı.

Muhammed İkbal ve başka Müslüman düşünür ve siyasetçilerin daha önce gündeme getirdiği Müslümanların ayrı siyasi yapılanması düşüncesi, 1930'ların sonlarında Müslüman Birliği'nin siyasetinde giderek daha fazla yer aldı.

22-23 Mart 1940 tarihlerinde Lahor'da Cinnah'ın başkanlığında toplanan All-India Muslim League, Müslümanların çoğunlukta bulunduğu bölgelerde bağımsız siyasi birimler kurulmasını isteyen Lahor Kararı'nı kabul etti. Daha sonra “Pakistan Kararı” olarak anılan bu karar, Pakistan'ın kurulmasına giden siyasi sürecin temel belgelerinden biri oldu.

Pakistan'ın Kuruluş Süreci

II. Dünya Savaşı sırasında ve savaş sonrasında İngiliz yönetiminin Hindistan'dan çekilme süreci hızlandı. Cinnah, Müslüman Birliği adına ayrı bir devlet talebini İngiliz yönetimi ve Kongre liderleriyle yapılan görüşmelerde savundu.

Mahatma Gandhi ile 9-27 Eylül 1944 tarihleri arasında yaptığı görüşmelerden sonuç alınamadı. Genel Vali Lord Wavell'in girişimiyle gerçekleştirilen Simla görüşmeleri de taraflar arasında uzlaşma sağlayamadı. Kongre'nin önde gelen isimlerinden Jawaharlal Nehru ile Müslüman Birliği arasındaki anayasal düzen ve iktidarın paylaşılması konusundaki anlaşmazlıklar devam etti.

20 Şubat 1947 tarihinde İngiltere Başbakanı Clement Attlee, İngiliz yönetiminin Hindistan'daki iktidarı devredeceğini açıkladı. Son Genel Vali Louis Mountbatten, Kongre ve Müslüman Birliği liderleriyle yaptığı görüşmeler sonucunda Britanya Hindistanı'nın iki devlete bölünmesini öngören planı hazırladı. Bölünme planı 3 Haziran 1947 tarihinde Mountbatten, Cinnah ve Jawaharlal Nehru tarafından halka duyuruldu.

İngiliz Parlamentosunun kabul ettiği Indian Independence Act ile Britanya Hindistanı'nın Hindistan ve Pakistan olmak üzere iki ayrı devlete bölünmesi kararlaştırıldı. Cinnah, 7 Ağustos 1947 tarihinde Delhi'den Karaçi'ye geçti. 11 Ağustos'ta Pakistan Kurucu Meclisinin ilk başkanı seçildi.

Pakistan'ın İlk Genel Valiliği

Pakistan 14 Ağustos 1947 tarihinde bağımsızlığını kazandı. Cinnah, 15 Ağustos 1947 tarihinde ülkenin ilk genel valisi olarak yemin etti. Bu nedenle bazı eski kaynaklarda geçen “Pakistan'ın ilk devlet başkanı” ifadesi yerine, anayasal görevi olan “Pakistan'ın ilk genel valisi” tanımı kullanılır.

Cinnah, bağımsızlığın hemen öncesinde 11 Ağustos 1947 tarihinde Pakistan Kurucu Meclisinde yaptığı konuşmada yeni devletin karşı karşıya bulunduğu temel görevleri anayasa hazırlanması, yasama düzeninin kurulması, hukuk ve düzenin sağlanması, yolsuzlukla mücadele ve vatandaşların dinî inançlarının korunması çerçevesinde ele aldı.

Yeni devletin ilk döneminde Hindistan ile Pakistan arasındaki nüfus hareketleri, mülteci sorunu, devlet kurumlarının oluşturulması ve Keşmir anlaşmazlığı temel siyasi meseleler arasında yer aldı. Cinnah, genel valilik görevinin yanı sıra yeni devletin idari yapısının kurulmasıyla ilgilendi.

Siyasi Görüşleri

Cinnah'ın siyasi çizgisi zaman içinde değişti. Siyasi yaşamının ilk döneminde Hindistan'ın bağımsızlığının Hindu-Müslüman iş birliğiyle sağlanabileceğini savundu. Gandhi'nin kitlesel sivil itaatsizlik yöntemine karşı çıkarak anayasal ve parlamenter mücadeleyi tercih etti.

1930'ların sonlarından itibaren Müslümanların ayrı bir siyasi topluluk ve millet olduğu görüşünü benimsedi. Bu yaklaşım, Müslüman Birliği'nin Pakistan talebinin temelini oluşturdu. Bununla birlikte Cinnah, bağımsız Pakistan'ın vatandaşlarının dinî kimliklerinden bağımsız olarak devlet karşısında eşit haklara sahip olması gerektiğini de dile getirdi.

11 Ağustos 1947 tarihli Kurucu Meclis konuşmasında vatandaşların ibadet yerlerini seçmekte özgür olduklarını belirtti ve devletin vatandaşlar arasında din temelinde ayrım yapmaması gerektiğini ifade etti. Cinnah'ın Pakistan'ın devlet yapısına ilişkin görüşlerinin nasıl yorumlanması gerektiği, ölümünden sonraki dönemde Pakistan'daki farklı siyasi ve düşünsel çevreler arasında tartışılmaya devam etti.

Türkiye ile İlişkisi

Cinnah, Türkiye'deki siyasi gelişmeleri yakından takip etti ve Mustafa Kemal ATATÜRK'ün liderliğindeki Millî Mücadele ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna ilgi gösterdi. Pakistan'ın kurulmasının ardından Türkiye ile diplomatik ilişkilerin geliştirilmesini destekledi.

Adı daha sonra Ankara'nın Çankaya ilçesindeki Cinnah Caddesi'ne verildi. Caddenin önceki adı Vali Dr. Reşit Caddesi idi.

Ailesi

Cinnah'ın kız kardeşi Fatima Jinnah, özellikle Pakistan hareketinin son dönemlerinde kardeşiyle birlikte siyasi ve toplumsal çalışmalarda bulundu. Cinnah'ın kızı Dina Wadia ise yaşamının büyük bölümünü Hindistan ve daha sonra Amerika Birleşik Devletleri'nde geçirdi.

Ölümü

Sağlık sorunları 1940'lı yıllarda ağırlaşan Cinnah, 1948 yazında doktorlarının tavsiyesi üzerine Quetta ve Ziarat'ta dinlendi. Durumunun kötüleşmesi üzerine Karaçi'ye getirildi.

Muhammed Ali Cinnah, 11 Eylül 1948 tarihinde Karaçi'de 71 yaşında öldü. Pakistan'ın ilk genel valiliği görevini ölümüne kadar sürdürdü. Karaçi'deki Mazar-e-Quaid'e defnedildi.

Unvanları

Kaid-i Âzam (Quaid-e-Azam) - “Büyük Önder”
Baba-e-Qaum - “Ulusun Babası”
Pakistan'ın kurucusu
Pakistan'ın ilk genel valisi (1947-1948)
Pakistan Kurucu Meclisinin ilk başkanı (1947-1948)