Mihail Gorbaçov
Doğum Tarihi: 02.Mart.1931
Ölüm tarihi: 30.Ağustos.2022
Mihail Gorbaçov kaç yaşında öldü : 91
Burcu: Balık
Meslek: Devlet Başkanı, Politikacı
Doğum Yeri: Kuzey Kafkasya
Ölüm Yeri: Moskova, Rusya
Mihail Gorbaçov, 1985-1991 yılları arasında Sovyetler Birliği'ni yöneten Sovyet ve Rus siyasetçidir. Sovyetler Birliği Komünist Partisinin son genel sekreteri ve 1990 yılında oluşturulan SSCB devlet başkanlığı makamının ilk ve tek sahibidir. Ekonomik ve siyasi sistemi değiştirmeyi amaçlayan Perestroyka (yeniden yapılanma) ve Glasnost (açıklık) politikalarını uyguladı. ABD başkanları Ronald Reagan ve George H. W. Bush ile nükleer silahların azaltılması konusunda anlaşmalar imzaladı. Sovyet birliklerinin Afganistan'dan çekilmesi, Doğu Avrupa'daki komünist yönetimlerin değişmesi ve Almanya'nın birleşmesi onun yönetimi sırasında gerçekleşti. 1990 yılında Nobel Barış Ödülü'nü aldı. Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde, 25 Aralık 1991 tarihinde devlet başkanlığından istifa etti.
Çocukluğu ve Ailesi
Mihail Gorbaçov, tam adıyla Mihail Sergeyeviç Gorbaçov, 2 Mart 1931 tarihinde Sovyetler Birliği'ne bağlı Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nin Stavropol bölgesindeki Privolnoye köyünde doğdu. Babası Sergey Andreyeviç Gorbaçov, annesi Mariya Panteleyevna Gorbaçova'dır. Rus ve Ukraynalı kökenlere sahip, tarımla geçinen bir ailede büyüdü.
Çocukluğu Josef Stalin döneminde geçti. Ailesinin yaşadığı bölgede tarımın kolektifleştirilmesi, kıtlık ve siyasi baskılar yaşanıyordu. Her iki dedesi de 1930'lu yıllardaki Stalin dönemi tutuklamaları sırasında gözaltına alındı. Daha sonra serbest bırakıldılar.
İkinci Dünya Savaşı sırasında babası Sovyet ordusunda görev yaptı. Alman birlikleri Privolnoye köyünü birkaç ay işgal etti. Savaşın ardından eğitimini sürdürürken tarım işlerinde de çalıştı.
1946-1950 yılları arasında yaz aylarında babasına yardım ederek biçerdöver kullandı ve hasat çalışmalarına katıldı. Tarım işlerinde gösterdiği çalışma nedeniyle resmî olarak ödüllendirildi.
Üniversite Eğitimi ve Komünist Parti Üyeliği
Mihail Gorbaçov, 1950 yılında Moskova Devlet Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi. Üniversite yıllarında öğrenci örgütlerinde çalıştı ve Sovyet hukuk sistemiyle siyaset üzerine tartışmalara katıldı.
1952 yılında, üniversite öğrencisiyken Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne üye oldu.
Moskova Devlet Üniversitesinde felsefe eğitimi alan Raisa Maksimovna Titarenko ile tanıştı. Çift 1953 yılında evlendi.
1955 yılında hukuk eğitimini tamamlayarak Stavropol'e döndü. Bölge savcılığında kısa süre çalıştıktan sonra Komünist Gençlik Birliği olarak bilinen Komsomol örgütünde görev almaya başladı.
Stavropol'deki İlk Siyasi Görevleri
Mihail Gorbaçov, Eylül 1956'da Komsomol'un Stavropol Şehir Komitesinin birinci sekreteri oldu. 1958 yılında Stavropol Bölge Komitesinin ikinci sekreterliğine, Mart 1961'de ise aynı örgütün birinci sekreterliğine seçildi.
Sonraki yıllarda Komünist Partinin yerel yönetim kademelerine geçti. 1966 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisinin Stavropol Şehir Komitesinin birinci sekreterliğine getirildi.
10 Nisan 1970 tarihinde partinin Stavropol Bölge Komitesinin birinci sekreteri oldu. Böylece geniş bir tarım bölgesindeki parti yönetiminden sorumlu hale geldi.
1971 yılında Komünist Parti Merkez Komitesine seçildi. Bölge yönetiminde tarım, ekonomik planlama ve parti örgütlenmesiyle ilgili görevler yürüttü.
Sovyetler Birliği Yönetimine Yükselişi
Mihail Gorbaçov, Kasım 1978'de Komünist Parti Merkez Komitesinde tarımdan sorumlu sekreter olarak görevlendirilmesinin ardından Moskova'ya taşındı.
1979 yılında Politbüro aday üyeliğine, 1980 yılında ise tam üyeliğine seçildi.
Sovyet lideri Leonid Brejnev'in 1982 yılında ölümünün ardından Yuri Andropov genel sekreter oldu. Gorbaçov'un parti yönetimindeki sorumlulukları Andropov döneminde arttı.
Andropov'un 1984 yılında ölümünün ardından Konstantin Çernenko genel sekreterliğe seçildi. Çernenko'nun Mart 1985'te ölmesi üzerine Politbüro, Gorbaçov'u yeni lider olarak belirledi.
11 Mart 1985 tarihinde Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri oldu. Bu görev, Sovyet siyasi sisteminin en yüksek yönetim makamıydı.
Perestroyka ve Ekonomik Reformlar
Mihail Gorbaçov, göreve geldikten sonra parti ve devlet yönetimindeki bazı üst düzey yetkilileri değiştirdi. Ekonomik durgunluğu aşmak amacıyla çeşitli reformlar başlattı.
İlk uygulamalarından biri, 1985 yılında alkol tüketimini azaltmak için başlatılan kampanyaydı. Alkol satışına ve üretimine kısıtlamalar getirildi. Ancak uygulama, devletin alkol üzerinden elde ettiği vergi gelirlerini azalttı ve yasa dışı üretimin artmasına neden oldu.
Gorbaçov daha sonra ekonomik yönetim ve devlet idaresinin yeniden düzenlenmesini amaçlayan Perestroyka politikasını geliştirdi.
Program, devlet işletmelerine üretim ve mali kararlarında daha fazla bağımsızlık verilmesini öngörüyordu. 1987 tarihli Devlet İşletmeleri Yasası merkezi sanayi yönetiminin bazı kurallarını değiştirdi. 1988 tarihli Kooperatifler Yasası ise kooperatifler aracılığıyla belirli özel ekonomik faaliyetlerin yasal olarak yürütülmesine izin verdi.
Bu düzenlemelerle merkezi planlama sistemi tamamen kaldırılmadan sınırlı piyasa mekanizmaları kullanılmaya başlandı. Ancak fiyatlandırma, tedarik ve işletme kararlarının merkezi planlamayla uyuşmaması nedeniyle ekonomik sorunlar devam etti. Tüketim mallarındaki kıtlık ve ekonomik belirsizlik arttı.
Glasnost ve Siyasi Reformlar
Mihail Gorbaçov, kamuoyundaki tartışmaları ve devlet yönetiminin denetlenmesini genişletmek amacıyla Glasnost adı verilen açıklık politikasını uygulamaya koydu.
Gazeteler, televizyon programları ve edebiyat yayınları üzerindeki kısıtlamalar gevşetildi. Yolsuzluk, ekonomik sorunlar ve Sovyet tarihinin daha önce sansürlenen olayları kamuoyunda daha açık biçimde tartışılmaya başlandı.
Stalin dönemindeki tasfiyeler, çalışma kampları ve siyasi baskılar üzerine yayınlar arttı. Daha önce yayımlanması yasaklanan veya kısıtlanan eserler yeniden okuyucularla buluştu.
1986 yılındaki Çernobil nükleer felaketi, Sovyet yönetimindeki gizlilik uygulamalarının sonuçlarını da gündeme getirdi. İlk resmî açıklamalarda önemli bilgilerin saklanması, sonraki dönemde devlet yönetiminde şeffaflık gerekliliği üzerine tartışmaların bir parçası oldu.
Siyasi reformlarla seçim sisteminde değişiklikler yapıldı. Mart 1989'da yeni oluşturulan Halk Temsilcileri Kongresi için düzenlenen seçimlerde birçok bölgede birden fazla aday yarışabildi.
Mart 1990'da Komünist Partinin yönetimdeki ayrıcalıklı konumunu güvence altına alan anayasa hükmü kaldırıldı. Böylece çok partili siyasi yapının oluşturulmasının önündeki anayasal engellerden biri ortadan kalktı.
Devlet Başkanlığı
Mihail Gorbaçov, 1 Ekim 1988 tarihinde Yüksek Sovyet Prezidyumu başkanlığına seçildi. Komünist Parti genel sekreterliği görevini sürdürürken Sovyetler Birliği'nin resmî devlet başkanlığı yetkilerini de üstlendi.
Mayıs 1989'da yeniden düzenlenen Yüksek Sovyet'in başkanlığına seçildi.
15 Mart 1990 tarihinde Halk Temsilcileri Kongresi tarafından yeni oluşturulan Sovyetler Birliği Devlet Başkanlığı makamına getirildi.
Devlet başkanlığı makamı, siyasi yetkilerin geleneksel Komünist Parti kurumlarından yeni anayasal organlara aktarılmaya çalışıldığı bir dönemde oluşturuldu. Gorbaçov, cumhuriyetler arasındaki birliği korurken siyasi sistemi yeniden düzenlemeyi hedefledi.
Ekonomik Kriz ve Milliyetçi Hareketler
Ekonomik reformlar Sovyetler Birliği'nin üretim ve tedarik sorunlarını çözemedi. Enflasyon baskısı, malların dağıtımındaki aksaklıklar ve devlet yönetimine duyulan güvendeki azalma daha görünür hale geldi.
1989 yazında kömür madencileri daha yüksek ücret, daha iyi çalışma koşulları ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi talebiyle grevler düzenledi.
Litvanya, Letonya ve Estonya'da bağımsızlık talepleri güçlendi. Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan'da da milliyetçi hareketler ve etnik çatışmalar yaşandı.
Sovyet güvenlik güçleri bazı protestolara müdahale etti. Nisan 1989'da Tiflis'te göstericilerin öldürülmesi ve Ocak 1991'de Vilnius'ta yaşanan şiddet olayları merkezi yönetime yönelik eleştirileri artırdı.
Ronald Reagan ile Görüşmeleri
Mihail Gorbaçov, Kasım 1985'te ABD Başkanı Ronald Reagan ile İsviçre'nin Cenevre kentinde görüştü. Görüşmelerde nükleer silahlar, iki ülke arasındaki ilişkiler, bölgesel çatışmalar ile bilimsel ve kültürel iş birliği konuları ele alındı.
İki lider Ekim 1986'da İzlanda'nın Reykjavik kentinde yeniden bir araya geldi. Görüşmelerde nükleer silahların kapsamlı biçimde azaltılması tartışıldı. Ancak ABD'nin Stratejik Savunma Girişimi üzerindeki anlaşmazlık nedeniyle kapsamlı bir anlaşmaya varılamadı.
8 Aralık 1987 tarihinde Gorbaçov ile Reagan, Washington'da Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Antlaşması'nı (INF) imzaladı.
Antlaşma, ABD ve Sovyetler Birliği'nin menzili 500 ile 5.500 kilometre arasında bulunan belirli karadan fırlatılan balistik ve seyir füzelerini ortadan kaldırmasını öngörüyordu. Denetim ve doğrulama mekanizmaları da anlaşmaya dâhil edildi.
Önceki silah kontrolü anlaşmalarının çoğu silah sayısını sınırlarken INF Antlaşması belirli bir silah kategorisinin tamamen ortadan kaldırılmasını zorunlu kılıyordu.
Afganistan'dan Çekilme ve Dış Politikası
Mihail Gorbaçov, Sovyetler Birliği'nin yurt dışındaki askerî yükümlülüklerini azaltmayı ve silahlanma yarışının ekonomik maliyetlerini düşürmeyi amaçladı.
Gorbaçov yönetiminde Sovyet birlikleri Mayıs 1988'de Afganistan'dan çekilmeye başladı. Çekilme 15 Şubat 1989 tarihinde tamamlandı. Böylece Aralık 1979'da başlayan Sovyet askerî müdahalesi sona erdi.
Doğu Avrupa'daki komünist yönetimlerin korunması amacıyla Sovyet askerî gücünün kullanılmasına dayanan politikadan da uzaklaştı.
1989 yılında Polonya, Macaristan, Doğu Almanya, Çekoslovakya ve diğer Doğu Avrupa ülkelerinde komünist yönetimlerin siyasi tekeli sona erdi veya hükümetler değişti. Sovyetler Birliği bu gelişmeleri askerî müdahaleyle tersine çevirmedi.
Berlin Duvarı'nın Yıkılması ve Almanya'nın Birleşmesi
Kasım 1989'da Berlin Duvarı'nın geçişlere açılması, Doğu Almanya'daki siyasi değişimi ve iki Alman devletinin birleşmesine yönelik görüşmeleri hızlandırdı.
Sovyet yönetimi başlangıçta birleşik Almanya'nın güvenlik politikaları, özellikle de NATO üyeliği konusunda çekinceler taşıyordu.
Mihail Gorbaçov, Batı Almanya Başbakanı Helmut Kohl ve diğer Avrupalı liderlerle birleşmenin koşulları hakkında görüşmeler yaptı.
1990 yılında Sovyet hükümeti Doğu ve Batı Almanya'nın birleşmesini kabul etti. Görüşmelerde askerî düzenlemeler, Sovyet birliklerinin geri çekilmesi ve Almanya'nın uluslararası statüsü ele alındı.
Almanya, 3 Ekim 1990 tarihinde resmen birleşti.
George H. W. Bush ile Görüşmeleri ve START I Antlaşması
George H. W. Bush'un Ocak 1989'da ABD Başkanı olmasının ardından Mihail Gorbaçov, nükleer silahların azaltılması ve uluslararası güvenlik konularındaki görüşmelere devam etti.
İki lider Aralık 1989'da Malta'da görüştü. Sonraki yıllarda farklı zirvelerde bir araya geldi.
9 Eylül 1990 tarihinde Finlandiya'nın Helsinki kentinde düzenlenen görüşmelerin başlıca gündemi, Irak'ın Kuveyt'i işgalinin ardından gelişen Körfez kriziydi.
31 Temmuz 1991 tarihinde Gorbaçov ve Bush, Moskova'da stratejik nükleer silahların azaltılmasını öngören START I Antlaşması'nı imzaladı.
Antlaşmayla stratejik nükleer silahların taşıyıcı sistemlerine ve savaş başlıklarına yönelik sınırlamalar ile azaltım yükümlülükleri belirlendi. Antlaşmanın uygulanması daha sonra ABD ve Sovyetler Birliği'nden ayrılan, ilgili stratejik silahlara sahip devletler arasında sürdürüldü.
1990 Nobel Barış Ödülü
Mihail Gorbaçov, Ekim 1990'da Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.
Norveç Nobel Komitesi, ödülün gerekçesinde Gorbaçov'un Doğu ile Batı arasındaki ilişkilerin değişmesinde ve uluslararası barış sürecinde üstlendiği göreve yer verdi.
Gorbaçov, Sovyetler Birliği'ndeki siyasi durum nedeniyle Aralık 1990'da Oslo'da düzenlenen ödül törenine katılmadı. Ödülü onun adına Sovyet büyükelçisi teslim aldı.
Nobel konuşmasını daha sonra 5 Haziran 1991 tarihinde Oslo'da yaptı.
Ağustos 1991 Darbe Girişimi
Mihail Gorbaçov, 1991 yılında Sovyet cumhuriyetlerine daha fazla yetki verecek yeni bir birlik antlaşması hazırlayarak ülkenin bütünlüğünü korumaya çalıştı.
Komünist Parti, güvenlik kurumları ve ordudaki bazı üst düzey yöneticiler reformlara karşı çıktı. Ağustos 1991'de bir grup yetkili darbe girişimi düzenledi.
Gorbaçov, darbe girişimi başladığında Kırım'ın Foros bölgesindeki yazlığında bulunuyordu. Darbeciler kendisini ve ailesini burada alıkoydu, dış dünyayla iletişimini kesti.
19 Ağustos 1991 tarihinde Devlet Olağanüstü Hâl Komitesi adıyla ortaya çıkan grup, Gorbaçov'un sağlık gerekçesiyle görev yapamadığını ileri sürerek devlet başkanlığı yetkilerinin Başkan Yardımcısı Gennadi Yanayev tarafından devralındığını duyurdu.
Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, darbeye karşı çıktı ve Moskova'da halkı direnişe çağırdı. Rusya Parlamentosu binasının çevresinde göstericiler toplandı. Ordunun bazı birlikleri darbecileri desteklemeyi reddetti.
Darbe girişimi 21 Ağustos'ta başarısızlığa uğradı. Girişimi düzenleyen yöneticilerin çoğu tutuklandı.
Sovyetler Birliği'nin Dağılması
Mihail Gorbaçov, 22 Ağustos 1991 tarihinde Moskova'ya döndü ve devlet başkanlığı görevini yeniden yürütmeye başladı.
24 Ağustos'ta Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreterliğinden istifa etti. Cumhuriyetlerin egemenlik ve bağımsızlık kararları, Sovyet merkezî yönetiminin siyasi yetkilerini giderek azalttı.
8 Aralık 1991 tarihinde Rusya, Ukrayna ve Belarus liderleri Belovej Anlaşması'nı imzalayarak Sovyetler Birliği'nin varlığının sona erdiğini ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun kurulduğunu ilan etti.
21 Aralık'ta Alma-Ata'da düzenlenen toplantıda sekiz Sovyet cumhuriyetinin daha katılmasıyla Bağımsız Devletler Topluluğunda yer alan cumhuriyetlerin sayısı on bire yükseldi.
25 Aralık 1991 tarihinde Gorbaçov, televizyondan yayımlanan konuşmasıyla Sovyetler Birliği Devlet Başkanlığı görevinden istifa ettiğini açıkladı.
Ertesi gün Yüksek Sovyetin Cumhuriyetler Konseyi, SSCB'nin sona erdiğini resmen kabul etti.
Gorbaçov Vakfı ve Sonraki Çalışmaları
Mihail Gorbaçov, devlet başkanlığından ayrıldıktan sonra siyasi araştırmalara, uluslararası konferanslara ve kamuoyu tartışmalarına katılmaya devam etti.
Aralık 1991'de sosyoekonomik ve siyasi araştırmalar yürütmek amacıyla Gorbaçov Vakfı'nı kurdu. Vakıf, 1992 yılında çalışmalarına başladı. Siyasi reformlar, uluslararası ilişkiler ve Perestroyka döneminin tarihi üzerine araştırmalar gerçekleştirdi.
1993 yılında çevrenin korunması, sanayi faaliyetlerinin çevresel sonuçları ve askerî faaliyetlerden kaynaklanan çevre sorunlarıyla ilgilenen Green Cross International adlı kuruluşun oluşturulmasına öncülük etti.
Kitaplar yayımladı, uluslararası toplantılara katıldı ve silahsızlanma, Avrupa güvenliği ile siyasi reformlar üzerine konuşmalar yaptı.
1996 Rusya Devlet Başkanlığı Seçimi ve Siyasi Faaliyetleri
Mihail Gorbaçov, 1996 yılında Rusya devlet başkanlığı seçiminde görevdeki Başkan Boris Yeltsin ve diğer adaylara karşı yarıştı.
İlk turda oyların yaklaşık yüzde 0,5'ini alarak seçimden elendi.
Daha sonra sosyal demokrat siyasi oluşumlarda faaliyet gösterdi. 2001 yılında Rusya Sosyal Demokrat Partisi'nin kuruluş çalışmalarında yer aldı. 2007 yılında Sosyal Demokratlar Birliği adlı siyasi hareketin kurucularından biri oldu.
Rusya'daki siyasi gelişmeler, demokratik kurumlar ve uluslararası ilişkiler hakkında açıklamalar yapmayı sürdürdü. Batılı hükümetlerin bazı politikalarını eleştirdi; Rusya'daki siyasi özgürlüklere getirilen kısıtlamalar hakkında da kaygılarını dile getirdi.
Reklam ve Kamuoyu Çalışmaları
Mihail Gorbaçov, 1997 yılında Pizza Hut için hazırlanan uluslararası bir reklam filminde oynadı. Reklamda, Gorbaçov'un siyasi reformları hakkındaki farklı kamuoyu görüşleri mizahi bir anlatımla ele alındı.
Gorbaçov, reklamdan elde edeceği geliri Perestroyka dönemiyle ilgili arşiv ve araştırma çalışmalarını desteklemek amacıyla kullanacağını açıkladı.
Başka şirketlerin reklam kampanyalarında da yer aldı. Tarih belgesellerine ve röportajlara katılmaya devam etti.
Ödülleri ve Akademik Onurlandırmaları
Mihail Gorbaçov, 1990 Nobel Barış Ödülü'nün yanı sıra farklı üniversitelerden fahri doktora dereceleri ve uluslararası ödüller aldı.
1993 yılında Carleton Üniversitesi, 2005 yılında ise Münster Üniversitesi tarafından fahri doktora ile onurlandırıldı.
2005 yılında Almanya'nın birleşmesine yaptığı katkı nedeniyle Point Alpha Ödülü'nü aldı.
2011 yılında Rusya'nın en yüksek devlet nişanı olan Aziz Andreas Nişanı ile ödüllendirildi.
Evliliği ve Ailesi
Mihail Gorbaçov, Moskova Devlet Üniversitesinde öğrenciyken felsefe eğitimi alan Raisa Maksimovna Titarenko ile tanıştı.
Çift, 25 Eylül 1953 tarihinde evlendi. Gorbaçov'un 1955 yılında üniversiteden mezun olmasının ardından Stavropol'e taşındılar.
6 Ocak 1957 tarihinde İrina Gorbaçova adında bir kızları dünyaya geldi.
Raisa Gorbaçova, eşine devlet ziyaretlerinde eşlik etti. Kültür ve yardım faaliyetlerinde görev aldı. Lösemi tedavisi gördüğü dönemin ardından 20 Eylül 1999 tarihinde hayatını kaybetti.
Gorbaçov, eşinin ölümünden sonra yeniden evlenmedi.
Ölümü
Mihail Gorbaçov, 30 Ağustos 2022 tarihinde Rusya'nın başkenti Moskova'da, uzun süren bir hastalığın ardından 91 yaşında hayatını kaybetti. Bir süredir Moskova'daki Merkez Klinik Hastanesinde tedavi görüyordu.
3 Eylül 2022 tarihinde Moskova'da halkın katılımına açık bir veda töreni düzenlendi.
Törenin ardından Novodeviçi Mezarlığı'nda eşi Raisa Gorbaçova'nın yanına defnedildi.
Kaynak:Biyografiler.com
Mihail Gorbaçov Hakkında Haberler
Ermenistan Azerbaycan köylerini vurdu
Ermenistan, Azerbaycan köylerini vurdu. Ermenistan'ın Azerbaycan sivil yerleşim birimlerine ateş açması üzerine bölgede çatışmalar başl...
Kazakistan'ı 28 yıl yöneten Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev istifa etti.
Kazakistan'ı 28 yıl yöneten Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev istifa etti. Nursultan Nazarbayev kararını televizyondan ulusa seslenerek du...
Mihail Gorbaçov Kitapları
Yerküre Manifestom
Yayın Tarihi: 2003-10-09
Yayınevi: BABIALİ KÜLTÜR YAYINCILIĞI
Siyaset » Siyasal Düşünce»Siyaset » Bölgeler-Ülkeler
Mihail Gorbaçov İçin Yapılan Aramalar
Mihail Gorbaçov yaşıyor mu?, Mihail Gorbaçov biyografi, Mihail Gorbaçov hayatı, Mihail Gorbaçov özgeçmişi, Mihail Gorbaçov hakkında, Mihail Gorbaçov doğum yeri, Mihail Gorbaçov fotoğraf, Mihail Gorbaçov video, Mihail Gorbaçov resim, Mihail Gorbaçov kimdir?, Mihail Gorbaçov kaç yaşında?, Mihail Gorbaçov nereli, Mihail Gorbaçov memleketi, Mihail Gorbaçov albümleri







