Kenan Evren, Türk asker ve devlet adamıdır. 12 Eylül 1980 Darbesi'nin ardından oluşturulan Millî Güvenlik Konseyinin ve devlet başkanlığının başına geçti; 1982 Anayasası'nın halkoyuyla kabul edilmesinin ardından Türkiye Cumhuriyeti'nin 7. Cumhurbaşkanı oldu ve 9 Kasım 1982-9 Kasım 1989 tarihleri arasında bu görevi yürüttü.

Kenan Evren, 17 Temmuz 1917 tarihinde Manisa'nın Alaşehir ilçesinde doğdu. Nüfus kayıtlarında doğum tarihi 1 Ocak 1918 olarak yer aldı. Babası Hayrullah Bey, annesi Naciye Hanım'dır. Rumeli göçmeni bir aileden gelen Evren, dört kardeşin en küçüğüydü.

Çocukluğu ve Eğitimi

Kenan Evren, ilkokulu Alaşehir'de okudu. Ortaöğrenimini Manisa ve Balıkesir'de sürdürdü; daha sonra ailesinin İstanbul'a taşınmasının ardından Kadıköy Lisesinde eğitim gördü. Askerî lise sınavını kazanarak Maltepe Askerî Lisesine geçti ve buradan 1936 yılında mezun oldu.

1938 yılında Kara Harp Okulu'nu topçu asteğmen olarak bitirdi. Şubat 1939'da teğmenliğe yükseldi, 1940 yılında Topçu Atış Okulundaki eğitimini tamamladı. II. Dünya Savaşı yıllarında çeşitli topçu birliklerinde görev yaptı.

1946 yılında Kara Harp Akademisine girdi ve 1949 yılında mezun oldu. Kurmay subay olarak Genelkurmay Eğitim Şubesi, 1. Ordu Harekât Dairesi ve Kara Harp Akademisi gibi farklı kurum ve birliklerde görev yaptı.

Askerî Kariyeri

Kenan Evren, 1958-1959 yıllarında Güney Kore'deki Dokuzuncu Kore Türk Tugayında Harekât ve Eğitim Şube Müdürü ve daha sonra Kurmay Başkanı olarak görev yaptı.

Türkiye'ye dönüşünün ardından Ordu Donatım Okulu Kurmay Başkanlığı, 2. Ordu Harekât ve Eğitim Başkanlığı, 227. Piyade Alayı Komutanlığı, 9. Kolordu Kurmay Başkanlığı ve Kara Kuvvetleri Okullar Dairesi Başkanlığı gibi görevlerde bulundu.

30 Ağustos 1964 tarihinde tuğgeneralliğe, 1967 yılında tümgeneralliğe, 1970 yılında korgeneralliğe ve 1974 yılında orgeneralliğe yükseldi. 58. Er Eğitim Tümeni Komutanlığı, 2. Ordu Kurmay Başkanlığı, 2. Kolordu Komutanlığı ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı Denetleme Kurulu Başkanlığı yaptı.

Orgeneral olduktan sonra Genelkurmay İkinci Başkanlığı görevine getirildi. 1976-1977 yıllarında Ege Ordusu Komutanlığı yaptı.

Namık Kemal Ersun'un 1 Haziran 1977 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanlığından emekliye sevk edilmesi ve sonraki komuta kademesi değişikliklerinin ardından Kenan Evren, 5 Eylül 1977 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanı oldu. Bu görevi 6 Mart 1978 tarihine kadar sürdürdü.

7 Mart 1978 tarihinde Genelkurmay Başkanlığına atandı.

1979 Uyarı Mektubu

1970'lerin sonlarında Türkiye'de siyasal şiddetin ve hükümet krizlerinin yoğunlaştığı dönemde Kenan Evren, kuvvet komutanlarıyla birlikte siyasi yönetime yönelik bir uyarı mektubu hazırladı. Mektup Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'e sunuldu ve 2 Ocak 1980 tarihinde dönemin siyasi parti liderlerine iletildi.

Mektupta siyasi partilerin ülkenin sorunlarının çözümü için uzlaşmaları ve gerekli önlemleri almaları istendi.

12 Eylül 1980 Darbesi

12 Eylül 1980 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Darbenin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi feshedildi, hükümet görevden alındı, siyasi faaliyetler durduruldu ve ülke genelinde sıkıyönetim uygulandı.

Genelkurmay Başkanı Kenan Evren'in başkanlığında; Kara Kuvvetleri Komutanı Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Sedat Celasun'dan oluşan Millî Güvenlik Konseyi kuruldu.

Kenan Evren, bu dönemde Genelkurmay Başkanlığının yanı sıra Millî Güvenlik Konseyi Başkanlığı ve Devlet Başkanlığı görevlerini üstlendi.

20 Eylül 1980 tarihinde eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülend Ulusu hükümeti kurmakla görevlendirildi.

1982 Anayasası ve Cumhurbaşkanlığı

12 Eylül yönetimi döneminde Danışma Meclisi ve Millî Güvenlik Konseyinin çalışmalarıyla yeni bir anayasa hazırlandı. 1982 Anayasası 7 Kasım 1982 tarihinde halkoyuna sunuldu.

Halkoylamasında geçerli oyların yüzde 91,37'si kabul, yüzde 8,63'ü ret yönünde çıktı. Anayasanın geçici 1. maddesi uyarınca, halkoylaması sırasında devlet başkanı olan Kenan Evren, yedi yıllık süre için Türkiye Cumhuriyeti'nin 7. Cumhurbaşkanı sıfatını kazandı.

1982 Anayasası 9 Kasım 1982 tarihinde yürürlüğe girdi ve Kenan Evren'in cumhurbaşkanlığı dönemi de resmen bu tarihte başladı.

1 Temmuz 1983 tarihinde Genelkurmay Başkanlığı ve askerlik görevinden ayrıldı. Kara Kuvvetleri Komutanı Nurettin Ersin, Genelkurmay Başkanlığı görevini devraldı.

Cumhurbaşkanlığı döneminde 1983 genel seçimleriyle sivil yönetime geçiş süreci başladı. Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi seçimleri kazandı ve yeni hükümeti kurdu.

1982 Anayasası'nın geçici 4. maddesiyle bazı eski siyasetçilere getirilen siyasi yasaklar, 6 Eylül 1987 tarihinde yapılan halkoylamasının ardından kaldırıldı.

Kenan Evren, yedi yıllık görev süresinin sona erdiği 9 Kasım 1989 tarihinde Cumhurbaşkanlığından ayrıldı. Yerine Turgut Özal Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Cumhurbaşkanı seçildi.

12 Eylül Davası

12 Eylül yönetiminin üyelerinin yargılanmasını engelleyen 1982 Anayasası'nın geçici 15. maddesi, 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği halkoylamasıyla kaldırıldı. Bunun ardından 12 Eylül dönemine ilişkin suç duyuruları ve soruşturmalar başladı.

Kenan Evren ile dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya hakkında 12 Eylül Darbesi nedeniyle dava açıldı.

18 Haziran 2014 tarihinde mahkeme, Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'yı 1979'daki muhtıra ve 12 Eylül 1980 darbesiyle bağlantılı olarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya ilişkin suçlardan önce ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm etti; takdiri indirim uygulanarak ceza müebbet hapse çevrildi. Mahkeme ayrıca Askerî Ceza Kanunu'nun askerî rütbelerin sökülmesine ilişkin hükmünün uygulanmasına karar verdi.

Karar temyiz edildi ve Kenan Evren'in yaşamı sırasında kesinleşmedi. Evren ile Tahsin Şahinkaya'nın temyiz süreci devam ederken hayatlarını kaybetmeleri üzerine kamu davası ölüm nedeniyle düştü. Daha sonraki yargı sürecinin sonunda rütbelerinin geri alınmasına ve Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarılmalarına yer olmadığına ilişkin karar Yargıtay tarafından onandı.

Ailesi

Kenan Evren, 27 Mayıs 1944 tarihinde Sekine Evren ile evlendi. Çiftin Şenay, Gülay ve Miray adlarında üç kızı oldu.

Vefatı

Kenan Evren, 9 Mayıs 2015 tarihinde tedavi gördüğü Ankara'daki Gülhane Askerî Tıp Akademisinde 97 yaşında hayatını kaybetti.

Görevleri

1976-1977 - Ege Ordusu Komutanı
1977-1978 - Kara Kuvvetleri Komutanı
1978-1983 - Genelkurmay Başkanı
1980-1982 - Devlet Başkanı ve Millî Güvenlik Konseyi Başkanı
1982-1989 - Türkiye Cumhuriyeti'nin 7. Cumhurbaşkanı