Tayvan
Tayvan
Tayvan ile Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) arasındaki siyasi statü, fiilen ayrı fakat resmi olarak tartışmalı bir durumdadır. Konu iki tarafın perspektifine göre şu şekilde özetlenebilir:
Tayvan'ın Görüşü (Fiili Durum)
Tayvan, kendi anayasasına, demokratik yollarla seçilmiş hükümetine, cumhurbaşkanına, ordusuna, pasaportuna ve para birimine (Yeni Tayvan Doları) sahip bağımsız ve egemen bir ülke gibi hareket etmektedir.
Pekin'deki Çin hükümeti Tayvan üzerinde hiçbir idari veya fiili kontrole sahip değildir.
Çin Halk Cumhuriyeti'nin Görüşü
Çin, Tayvan'ı kendi topraklarının ayrılmaz ve koparılamaz bir parçası (ayrılıkçı bir il) olarak görmektedir.
"Tek Çin" ilkesini savunarak, kendisini Çin'in tek meşru temsilcisi kabul eder ve Tayvan ile resmi diplomatik ilişki kuran ülkelerle diplomatik bağ kurmayı reddeder.
Uluslararası Durum ve Tanınırlık
Birleşmiş Milletler (BM): Tayvan, 1971 yılında BM'deki üyeliğini ve "Çin" koltuğunu Çin Halk Cumhuriyeti'ne kaptırmıştır ve şu an BM üyesi değildir.
Diplomatik İlişkiler: Dünyadaki ülkelerin çok büyük bir kısmı resmi olarak Çin Halk Cumhuriyeti'ni tanırken, Tayvan'ı resmi olarak sadece 12 ülke (ve Vatikan) tanımaktadır. Ancak Amerika Birleşik Devletleri dahil olmak üzere pek çok ülke Tayvan ile ticari, kültürel ve askeri alanlarda resmi olmayan yakın ilişkiler sürdürmektedir.
BBC News Türkçe tarafından hazırlanan Çin ve Tayvan Rehberi'ne göre, ada halkı ve yönetimi her ne kadar Çin ile derin ekonomik bağlara sahip olsa da kendilerini giderek daha fazla ayrı bir kimlik ve liberal demokrasi olarak tanımlamaktadır.
Tayvan, Doğu Asya'da bir ülkedir. Formosa olarak da bilinen ana ada Tayvan, kuzeybatı Pasifik Okyanusu'nda Doğu ve Güney Çin Denizleri arasında yer alır; kuzeybatısında Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC), kuzeydoğusunda Japonya ve güneyinde Filipinler bulunur. 35.808 kilometrekare (13.826 mil kare) alana sahip olup, doğu üçte ikisinde dağ sıraları, batı üçte birinde ise ovalar hakimdir ve burada oldukça kentleşmiş nüfusu yoğunlaşmıştır. Çin Cumhuriyeti kontrolündeki birleşik topraklar, toplamda 36.193 kilometrekare (13.974 mil kare) alanı kapsayan 168 adadan oluşmaktadır. En büyük metropol alanı Taipei (başkent), Yeni Taipei Şehri ve Keelung'dan oluşmaktadır. Yaklaşık 23,9 milyon nüfusuyla Tayvan, en yoğun nüfuslu ülkeler arasındadır.
Tayvan en az 25.000 yıldır yerleşim yeri olmuştur. Tayvan yerli halklarının ataları yaklaşık 6.000 yıl önce adaya yerleşti. 17. yüzyılda, Hollanda sömürge yönetimi altında büyük ölçekli Han Çinli göçü başladı ve Tayvan tarihindeki ilk ağırlıklı olarak Han Çinli devleti olan Tungning Krallığı altında devam etti. Ada, 1683'te Çing Hanedanı tarafından ilhak edildi ve 1895'te Japon İmparatorluğu'na devredildi. 1912'de Sun Yat-sen liderliğinde Qing'i deviren Çin Cumhuriyeti, II. Dünya Savaşı'nda Japonya'nın teslim olmasının ardından kontrolü ele aldı. Çin İç Savaşı'nda anakara Çin'in Komünistlere kaybedilmesiyle, Çin Cumhuriyeti hükûmeti 1949'da Kuomintang (KMT) önderliğinde Tayvan'a taşındı.
1960'ların başlarından itibaren Tayvan, "Tayvan Mucizesi" olarak bilinen hızlı bir ekonomik büyüme ve sanayileşme yaşadı. 1980'lerin sonlarında ve 1990'ların başlarında, Tayvan Cumhuriyeti (ROC), sıkıyönetim altındaki tek partili bir devletten, 1996'dan itibaren demokratik olarak seçilmiş cumhurbaşkanlarıyla çok partili bir demokrasiye geçiş yaptı. Tayvan'ın ihracata yönelik ekonomisi, nominal GSYİH'ye göre dünyanın 21., satın alma gücü paritesi (PPP) ölçütlerine göre ise 20. en büyük ekonomisidir ve çelik, makine, elektronik ve kimya imalatına odaklanmıştır. Tayvan gelişmiş bir ülkedir. Sivil özgürlükler, sağlık hizmetleri ve insan gelişimi açısından yüksek sıralarda yer almaktadır.
Tayvan'ın siyasi ve uluslararası statüsü tartışmalıdır. Kurucu üye olmasına rağmen, BM üyelerinin 1971'de Çin Halk Cumhuriyeti'ni (ÇHC) tanıma kararı almasının ardından, Tayvan Cumhuriyeti artık Birleşmiş Milletler'de Çin'i temsil etmemektedir. Çin Cumhuriyeti (ROC), 1991 yılına kadar Çin'in ve topraklarının tek meşru temsilcisi olma iddiasını sürdürdü; bu tarihte Çin Komünist Partisi'ni isyankar bir grup olarak görmeyi bıraktı ve anakara Çin üzerindeki kontrolünü kabul etti. Tayvan, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) tarafından sahipleniliyor ve ÇHC, ROC'yi tanıyan ülkelerle diplomatik ilişkiler kurmayı reddediyor. Tayvan, 193 BM üye devletinden 11'i ve Vatikan ile resmi diplomatik ilişkiler sürdürüyor. Diğer birçok ülke ise fiili elçilik ve konsolosluk görevi gören temsilcilikler ve kurumlar aracılığıyla gayri resmi diplomatik bağlar sürdürüyor. ÇHC'nin katıldığı uluslararası kuruluşlar ya Tayvan'a üyelik vermeyi reddediyor ya da devlet dışı bir temelde katılmasına izin veriyor. İç politikada, en büyük siyasi çekişme, Çin'in sonunda ROC altında birleşmesini ve pan-Çin kimliğinin teşvik edilmesini savunan Pan-Mavi Koalisyon ile Tayvan'ın sonunda bağımsızlığını ve Tayvan kimliğinin teşvik edilmesini savunan Pan-Yeşil Koalisyon arasında yaşanıyor; 21. yüzyılda her iki taraf da daha geniş bir kitleye hitap etmek için pozisyonlarını yumuşattı.










